(Bloomberg) -- Төмрийн хүдрийн олборлолтоор дэлхийд тэргүүлэгч “Vale” компани оны эхний улиралд хүү, татвар, элэгдэл, хорогдлын өмнөх ашиг  нь 3.9 тэрбум ам.доллар байсныг тайлагналаа. Энэ нь шинжээчдийн 4.1 тэрбум ам.доллар байх төсөөллөөс доогуур үзүүлэлт болж байна.

Төмрийн хүдрийн үнэ өсөж, борлуулалт нэмэгдсэн ч үйл ажиллагааны зардал өсөж, үйлдвэрлэл, тээвэрлэлтэд саатал гарсан нь үүнд нөлөөлж байгаа аж. Хэдий тийм боловч тус компанийн төмрийн хүдрийн олборлолт гурван хувиар нэмэгдсэн төдийгүй ихэнх бүтээгдэхүүнийх нь борлуулалт өссөн үзүүлэлттэй байна.

Одоогоор тонн нь 103 ам.долларын үнэтэй байгаа төмрийн хүдрийн үнэ БНХАУ-ын эрэлт суларсантай холбоотойгоор 100 ам.доллар болж, буурах төлөвтэй байгаа юм.

Тайлант хугацаанд улсын нэгдсэн төсвийн нийт орлого, тусламжийн хэмжээ 7.2 их наяд төгрөг хүрч, өмнөх оны мөн үеэс 11.9 хувиар өссөн бол тэнцвэржүүлсэн орлого тусламжийн хэмжээ 6.3 их наяд төгрөг болж, өмнөх оны мөн үеэс 2.5 хувиар нэмэгджээ. Харин нийт зарлага, эргэж төлөгдөх цэвэр зээлийн хэмжээ 7.7 их наяд төгрөг болж, улмаар тэнцвэржүүлсэн тэнцэл 1.4 их наяд төгрөгийн алдагдалтай гарав.

Ойрх Дорнодын дайнаас үүдсэн эрчим хүчний хямралын нөлөө Монгол Улсад инфляц, зардал талын дарамтыг хүндрүүлэх хүлээлттэй байгаа үед төсвийн алдагдал ийнхүү өндөр түвшинд хүрээд байна. Мөн удаан яригдсан татварын багц хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт батлагдвал төсөвт үзүүлэх нөлөөлөл нь 3.7 их наяд төгрөг байна гэж Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөл тооцоолсон бол Засгийн газраас 2.7 их наяд төгрөг хүртэлх дүнгээр төсвийн орлого тасарна гэж тооцсон юм.

Татварын нийт орлогын гол хэсгийг бүрдүүлдэг орлогын албан татварын орлого эхний улиралд 43.5 тэрбум төгрөгөөр буюу 17 хувиар, онцгой албан татвар 31.6 хувиар тус тус буурсан үзүүлэлттэй гарсан нь өмнөх оны мөн үеэс 3.5 их наяд төгрөгөөр тасалдсан дүн болж байна. Түүнчлэн хөрөнгийн зардлын хувьд оны эхний улиралд 1.1 их наяд төгрөг болж, 2025 оны I улирлаас 497.5 тэрбум төгрөгөөр буюу 84 хувиар өсжээ.

Төсвийн нийт зарлагын ДНБ-д эзлэх хувь 2025 онд 35 хувьд хүрээд байсныг 2028 он гэхэд 28 хувь руу бууруулахаар зорихоо ЭЗХЯ ирэх тавдугаар сард өргөн барих Төсвийн хүрээний мэдэгдлийн төсөлд тусгаснаа мэдээлж байв.

“Төсвийн зарлагын 70 орчим хувийг урсгал зардал, 30 хувь нь хөрөнгийн зардал бүрдүүлж байна. Урсгал зардлын дийлэнх нь цалин, тэтгэвэр байгаа. Урсгал зардлын ДНБ-д эзлэх хувийг хүчээр бууруулснаар цалин, тэтгэвэр нэмэх орон зай хумигдмал болно. Тиймээс урсгал зардалд томоохон реформын чанартай өөрчлөлт хийхгүй бол цаашид цалин нэмэгдүүлэхэд хүндрэлтэй” хэмээн ЭЗХЯ-ны Төсвийн хүрээний төлөвлөлтийн хэлтсийн дарга О.Мягмардорж бидэнтэй ярилцахдаа онцолж байлаа.

Зохицуулагч байгууллагад очсон мэдээллээс харвал “Samsung”-ийн Төлөөлөн Удирдах Зөвлөлийн дарга агсан И Кун Хигийн эхнэр Хун Ра Хи өв залгамжлалын татвар болоод зээлийн эргэн төлөлт хийх хүрээнд 15 сая ширхэг хувьцаагаа худалдсан байна.

Энэхүү асар их дүнтэй хэлцэлд “Bank of America”, “Citigroup”, “JPMorgan”, “UBS Group” зэрэг томчууд андеррайтераар хамтран ажилласныг мэдээлжээ.

БНСУ-д “Samsung Electronics” зэрэг томоохон компанийн хяналтын багцыг эзэмшигчдэд өв залгамжлалын өндөр дүнтэй татвар ногдуулдаг нь тус улсын хамгийн чинээлэг  гэр бүлүүдэд санхүүгийн дарамт учруулдаг байна. “Samsung Group”-ийн Төлөөлөн Удирдах Зөвлөлийн дарга агсан И Кун Хи 2020 онд таалал төгссөнөөр түүний гэр бүл улсынхаа түүхэнд хамгийн өндөр дүнтэй өв залгамжлалын татвар төлөх ёстой болсон юм.

Өнгөрсөн оны тавдугаар сард ЕСБХБ Монгол Улсын бодит ДНБ-ий өсөлтийг 0.5 нэгж хувиар бууруулж, 5.5 хувьд авчирсан ба сүүлд нийтэлсэн тайландаа энэ төсөөллөө хэвээр үлдээжээ. Харин Монголбанкнаас 2026 оны өсөлтийг 5.6 хувьтай байхаар төсөөлсөн байгаа юм.

Эдийн засгийн өсөлт өмнөх жилүүдээс удааширхаар байгаа ч уул уурхайн салбарт хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх, газрын ховор элементийн төслүүдийг хөгжүүлэх нь өсөлтийг хурдасгах томоохон хүчин зүйл болохыг ЕСБХБ тодотгосон юм. Харин Хятад улсын эрэлтийг тойрсон тодорхой бус байдал нь эсрэгээрээ эдийн засгийг удаашруулах гол эрсдэлд тооцогдож байна.

Төв Азийн бусад улс орнуудын төсөөлөлтэй харьцуулж үзэхэд Монгол Улсын бодит ДНБ-ий өсөлт харьцангуй бага байгааг тайлангаас харж болно. Тухайлбал, Киргизстаны эдийн засаг энэ онд ес орчим хувиар, 2027 онд долоон хувиар өснө гэж ЕСБХБ-наас тооцоолсон. Түүнчлэн Узбекистаны ДНБ энэ онд 6.5 хувиар, ирэх онд зургаан хувиар тус тус өсөх хүлээлттэй байна.